Đo thể tích khí theo thời gian – tốc độ trung bình và tức thời

Phục vụ bài Tốc độ phản ứng và các yếu tố ảnh hưởng (chủ đề Tốc độ phản ứng, Hoá học 10, Chương trình GDPT 2018). Tốc độ phản ứng được theo dõi qua thể tích khí sinh ra: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + CO₂↑ + H₂O hoặc Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑. Chọn chất rắn, dạng viên hay bột, khối lượng, nồng độ HCl và nhiệt độ rồi bấm Chạy. Bọt khí sủi trong bình, pít-tông xi lanh lùi dần và đường V(t) được vẽ theo thời gian. Kéo mốc t₁, t₂ trên đồ thị: đường cát tuyến cho tốc độ trung bình ΔV/Δt, tiếp tuyến tại t₁ cho tốc độ tức thời; cả hai được đổi ra mol/s. Mỗi lần chạy được giữ lại trên đồ thị với màu riêng và ghi vào bảng, nên dễ thấy: dạng bột, HCl đặc hơn hoặc nhiệt độ cao hơn cho đường dốc hơn, còn thể tích khí cuối cùng chỉ phụ thuộc chất hết. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao đồ thị V(t) dốc nhất ở đầu rồi thoải dần? – Dạng bột và dạng viên cùng khối lượng có cho cùng thể tích khí cuối cùng không? – Tăng nhiệt độ thêm 10 °C thì thời gian thu được một nửa lượng khí thay đổi thế nào?