Mô phỏng tương tác là gì?
Mô phỏng tương tác là một mô hình nhỏ của hiện tượng đang học, chạy ngay trong trình duyệt, mà học sinh có thể kéo, thả, chỉnh tham số và thấy kết quả thay đổi ngay lập tức. Thay vì nhìn hình vẽ tĩnh trong sách về mạch điện, học sinh tự đổi giá trị điện trở và quan sát dòng điện, độ sáng bóng đèn thay đổi. Thay vì học thuộc dạng đồ thị hàm số bậc hai, các em kéo hệ số a, b, c và nhìn parabol dịch chuyển.
Trong CLASSQR, mô phỏng là một mẫu trong kho, có tên, mô tả, ảnh đại diện và một bộ tham số điều khiển được. Giáo viên gắn mẫu vào câu hỏi, bài tập, hoạt động của buổi học hoặc giữa hai slide trình chiếu; mỗi chỗ gắn giữ bộ giá trị tham số riêng, nên một mẫu dùng được cho nhiều bài với số liệu khác nhau.
Mạch điện, con lắc, chuyển động ném, sóng, quang hình, áp suất chất lỏng.
Cân bằng phản ứng, tốc độ phản ứng, cấu tạo nguyên tử, nồng độ dung dịch.
Đồ thị hàm số, hình học động, xác suất, thống kê, dãy số.
Bản đồ tự vẽ kèm trục thời gian kéo được, chuyển động của Trái Đất, khí hậu.
Vì sao nên dùng? Ba lý do giáo viên hay nêu: học sinh nhớ lâu hơn khi tự thay đổi và kiểm chứng dự đoán; lớp không cần phòng thí nghiệm hay dụng cụ đắt tiền; và giáo viên đặt sẵn tình huống cho cả lớp quan sát cùng một số liệu rồi thảo luận.
Kho mô phỏng của CLASSQR có gì?
Kho chung hiện có hơn 400 mô phỏng, phủ toàn bộ chủ đề của 9 môn mô phỏng được trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, từ lớp 6 đến lớp 12. Mỗi mẫu gắn với một chủ đề chương trình, nên bạn tìm theo môn → lớp → chủ đề đúng như bài đang dạy. Trong đó có hơn 100 mô phỏng PhET bản tiếng Việt của Đại học Colorado (giấy phép CC BY 4.0).
| Môn | Số mẫu | Môn | Số mẫu |
|---|---|---|---|
| Toán | 94 | Công nghệ | 32 |
| Khoa học tự nhiên (lớp 6–9) | 75 | Hoá học | 32 |
| Lịch sử và Địa lí | 50 | Sinh học | 26 |
| Vật lí | 43 | Địa lí | 23 |
| Tin học | 35 |
Ba môn không có mẫu vì không có mô hình vận hành để mô phỏng: Ngữ văn, Tiếng Anh, Giáo dục công dân. Nhiều mẫu có cả bản 2D và 3D; bộ lọc Kiểu hiển thị ở Kho mở cho chọn riêng từng loại.
Kho mô phỏng mở là phần kho chung được Admin công khai. Ai cũng xem được trang giới thiệu của từng mẫu (tên, mô tả, ảnh, các tham số chỉnh được). Chạy mô phỏng toàn màn hình cần tài khoản miễn phí. Giáo viên còn có nút Lưu về của tôi để chép mẫu vào kho của trung tâm mình.
Ba tầng kho: kho chung, kho trung tâm, của tôi
Trong khu giảng dạy, mở menu Đào tạo → Mô phỏng. Bộ lọc Nguồn cho chọn ba tầng:
| Tầng | Ai tạo | Ai thấy | Ai sửa |
|---|---|---|---|
| Kho chung | Admin, hoặc mẫu giáo viên chia sẻ được Admin duyệt | Mọi trung tâm | Chỉ Admin; bạn chỉ sửa được bản sao của mình |
| Trung tâm | Mọi giáo viên đang đứng trong trung tâm | Thành viên trung tâm | Người tạo và chủ trung tâm |
| Của tôi | Mẫu cá nhân cũ, hoặc khách lưu từ Kho mở khi chưa vào trung tâm nào | Chính bạn | Chính bạn |
Mọi mẫu bạn tạo mới, sửa bằng AI hay lưu từ Kho mở đều thuộc trung tâm đang đứng, để đồng nghiệp trong cùng trung tâm dùng lại được. Tab đầu tiên Mô phỏng của trung tâm gom mẫu của trung tâm cộng mẫu cá nhân cũ của bạn. Thấy mẫu của mình đủ tốt, bấm Chia sẻ: mẫu chuyển sang Chờ duyệt; Admin duyệt thì hệ thống sao chép thành mẫu kho chung, bản gốc của bạn giữ nguyên.
Dùng mô phỏng trong dạy học: bốn chỗ gắn
Mô phỏng gắn theo kiểu đính kèm vào nội dung, không chèn lẫn vào chữ. Có bốn chỗ:
- Câu hỏi trong ngân hàng câu hỏi. Dưới ô soạn nội dung câu hỏi có thanh Mô phỏng đính kèm với các nút Chọn (mở kho để chọn mẫu), Tham số (đặt sẵn số liệu cho câu này), Xem thử và Bỏ. Học sinh thấy mô phỏng ngay trên câu hỏi khi luyện tập, làm quiz hoặc trong phòng thi.
- Bài tập của buổi học. Phần hướng dẫn làm bài có thanh đính kèm tương tự; bạn giao bài "quan sát rồi trả lời" mà không cần dụng cụ.
- Hoạt động Mô phỏng trong buổi học. Khi soạn buổi học, chọn thêm hoạt động loại Mô phỏng, đặt tên, bấm Chọn để lấy mẫu, rồi chọn dùng cho Bài giảng, Bài về nhà hoặc Cả hai. Xem thêm bài Tạo bài giảng tương tác.
- Giữa hai slide của tài liệu trình chiếu. Ở trang xem tài liệu PowerPoint hoặc Word, mỗi ô slide bên trái có hai nút chèn mô phỏng hoặc video YouTube ngay sau slide đó. Mục chèn lưu vào chính tài liệu nên mọi buổi học dùng tài liệu ấy đều thấy, và giữ nguyên vị trí khi bạn thay tệp gốc.
Khi xuất đề ra Word hoặc in, chỗ gắn mô phỏng được thay bằng dòng [Mô phỏng: tên mẫu] để đề giấy vẫn đọc được.
Tự tạo mô phỏng bằng AI
Chưa có mẫu đúng bài bạn dạy? Mô tả bằng lời, AI viết mô phỏng và khai luôn các tham số điều khiển. Bạn không phải viết mã hay JSON. Từ trang Đào tạo → Mô phỏng, bấm Tạo mô phỏng; trình hướng dẫn có thanh bước ở đầu trang:
- Chọn khối lớp. Cấp học làm tiêu đề nhóm, lớp là ô bấm. Bước này quyết định môn và chủ đề ở các bước sau.
- Chọn môn học. Chỉ hiện môn dạy ở khối vừa chọn, có ô tìm nhanh.
- Chọn chủ đề. Chủ đề của môn ở khối đó theo Chương trình 2018, hoặc bấm Không chọn chủ đề cụ thể. Chủ đề giúp AI dùng đúng thuật ngữ và mức độ của lớp, đồng thời xếp mẫu vào đúng chỗ trong kho.
- Mô tả & tạo. Màn hình hai cột: bên trái là khung chat với ba ô Khối lớp → Môn → Chủ đề đã điền sẵn (đổi được), bên phải là xem thử chạy ngay mô phỏng đang soạn. Gõ yêu cầu vào ô dưới cùng, nhấn Enter để gửi (Shift+Enter xuống dòng).
Sau khi gửi, bạn thấy AI làm việc theo thời gian thực: Lượt 1/3 · AI đang viết, số KB đã viết, rồi Đang kiểm mã…. Mã sinh ra phải qua bộ kiểm tự động (không gọi mạng, không đọc dữ liệu trình duyệt, có bộ tham số hợp lệ); lượt nào bị từ chối, AI được nhắc sửa, tối đa 3 lượt. Xong thì AI trả lời "đã tạo bản mới sau N lượt · M tham số" và mô phỏng chạy ở cột phải, thường sau 20–60 giây.
Ở cột xem thử có ba nút: Tham số mở form sinh tự động từ bộ tham số để bạn thử các giá trị; Chạy lại nạp lại mô phỏng; Xem mã để xem (không sửa) mã nguồn. Muốn thay đổi gì, cứ mô tả tiếp trong khung chat: mỗi tin nhắn sau là một lần sửa tiếp trên bản đang xem, phần đang chạy tốt được giữ lại. Không vừa ý, bấm Quay lại bản trước.
Tên, mô tả, thẻ, ảnh đại diện và các thiết lập khác nằm trong hộp thoại Thiết lập, làm sau cũng được. Bấm Lưu khi chưa đặt tên thì tên lấy từ câu đầu của yêu cầu. Chưa có gì được lưu cho tới khi bạn bấm Lưu, nên cứ thử thoải mái.
Viết yêu cầu thế nào để AI làm đúng ngay lượt đầu?
Một yêu cầu tốt nêu đủ bốn ý: hiện tượng cần mô phỏng, đại lượng học sinh được chỉnh kèm phạm vi, cái cần hiển thị (hình, số, đồ thị), và mức lớp. Vài ví dụ dùng được ngay:
- "Mô phỏng con lắc đơn cho lớp 10: cho chỉnh chiều dài dây 0,5–2 m và góc lệch ban đầu 5–30°, hiển thị chu kỳ tính theo công thức và đồ thị góc lệch theo thời gian."
- "Mạch điện một bóng đèn nối tiếp một biến trở 0–100 Ω với nguồn 3–12 V; kéo biến trở thì độ sáng bóng và số chỉ ampe kế đổi theo. Hiện công thức I = U/R."
- "Đồ thị y = ax² + bx + c với ba thanh kéo a, b, c; hiện toạ độ đỉnh, trục đối xứng và hai nghiệm nếu có. Lớp 10."
- "Tốc độ phản ứng: hai bình phản ứng cạnh nhau, cho chỉnh nhiệt độ và nồng độ, đếm số va chạm hiệu quả mỗi giây, so sánh hai bình."
Credit và giới hạn
Mỗi bản hợp lệ AI tạo ra trừ credit dịch vụ tạo mô phỏng của trung tâm; lượt AI tự sửa lỗi là chi phí của nền tảng, lượt thất bại không mất credit. Hết credit thì hệ thống báo ngay khi bạn bấm gửi, kèm số cần và số còn. Gói Chuẩn và Pro được tặng credit mỗi tháng; chủ trung tâm mua thêm ở tab Gói cước. Riêng dịch vụ tạo mô phỏng không dùng credit dùng thử của tài khoản mới, vì một lượt sinh mô phỏng tốn nhiều tài nguyên AI hơn hẳn một câu hỏi. Số credit mỗi lượt theo bảng giá hiện hành, xem trong tab Gói cước.
Sửa mô phỏng có sẵn bằng AI
Trên thẻ mẫu có nút Sửa bằng AI (biểu tượng robot). Dán yêu cầu hoặc nội dung bài tập, AI tự phân loại:
| Yêu cầu của bạn | AI làm gì | Chi phí |
|---|---|---|
| Chỉ đổi số liệu (điện trở 20 Ω thay 10 Ω, góc 45° thay 30°…) | Trả về bộ tham số mới, không tạo mẫu; bạn bấm Chấp nhận là dùng được | Credit phân loại, rất nhỏ |
| Phải đổi hiện tượng, thêm phần tử (thêm bóng đèn thứ hai, thêm lực ma sát…) | Tạo bản sao thuộc trung tâm của bạn với mã mới; mẫu gốc (kể cả của kho chung) không đổi | Credit tạo mô phỏng, trừ sau khi bản sao qua kiểm |
Mẫu kho chung và mẫu trung tâm không sửa tại chỗ; bạn luôn làm việc trên bản sao của mình, nên đồng nghiệp đang dùng mẫu gốc không bị ảnh hưởng. Muốn tiếp tục chỉnh bản sao, mở nó lên: trình tạo vào thẳng bước 4 với mã hiện có.
An toàn và bản quyền
- Chạy cách ly. Mọi mô phỏng chạy trong khung sandbox của trình duyệt: không đọc được cookie hay trang cha, không gọi mạng ra ngoài, kể cả trong phòng thi. Mã do AI viết còn qua bộ lọc tĩnh khi lưu.
- Chống tải hàng loạt. Tệp mô phỏng chỉ mở được bằng mã ký có hạn gắn với tài khoản; khách chưa đăng nhập chỉ chạy được mẫu Kho mở.
- Nội dung của bạn thuộc về bạn. Mẫu bạn tạo không bị công khai hay bán lại; quyền với nội dung ghi rõ trong Bản quyền nội dung. Mô phỏng PhET dùng theo giấy phép CC BY 4.0 và giữ dòng ghi công, xem Giấy phép & ghi công.
- Báo lỗi ngay trên mô phỏng. Trang chạy mô phỏng có nút Báo lỗi mô phỏng và Góp ý; Admin nhận thông báo và xử lý như một phiếu lỗi. Bạn cũng đánh giá sao để mẫu tốt nổi lên đầu kho.
Bắt đầu
Đã có tài khoản? Bấm Đăng nhập để tạo mô phỏng, bạn vào thẳng trang Mô phỏng của trung tâm mình. Chưa có? Đăng ký miễn phí mất một phút, rồi đọc bài Bắt đầu với CLASSQR để lập cơ sở và mở lớp đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Mô phỏng tương tác khác video thí nghiệm ở điểm nào?
Video chỉ chiếu lại một tình huống cố định. Mô phỏng tương tác cho học sinh tự đổi tham số (khối lượng, điện trở, hệ số của hàm số…) và thấy kết quả thay đổi ngay, nên các em kiểm chứng được dự đoán của mình thay vì chỉ xem.
Dùng mô phỏng có mất phí không?
Xem trang giới thiệu ở Kho mở không cần đăng nhập. Chạy mô phỏng và gắn vào bài giảng, câu hỏi dùng tài khoản miễn phí. Chỉ việc nhờ AI viết mô phỏng mới hoặc sửa hiện tượng của mô phỏng có sẵn mới tính credit AI của trung tâm.
Học sinh có cần cài gì để chạy mô phỏng không?
Không. Mô phỏng chạy ngay trong trình duyệt trên máy tính, máy tính bảng và điện thoại; dùng được chuột lẫn thao tác chạm. Mô phỏng PhET cần kết nối mạng vì chạy trên máy chủ của PhET.
AI viết mô phỏng sai thì sao?
Mã do AI viết phải qua bộ kiểm tự động trước khi hiện lên; sai thì AI được nhắc sửa, tối đa 3 lượt trong một lần gửi. Bạn chỉ bị trừ credit khi có bản chạy được. Chưa vừa ý thì mô tả tiếp trong khung chat, hoặc bấm Quay lại bản trước.
Mô phỏng tôi tạo có bị công khai không?
Không. Mô phỏng bạn tạo thuộc trung tâm của bạn, chỉ thành viên trung tâm thấy. Nó chỉ xuất hiện ở kho chung khi bạn bấm Chia sẻ và Admin duyệt, và chỉ lên Kho mở khi Admin đánh dấu công khai.